Back to top

Seks is, maakt en blijft ook als je ouder wordt gezond

1 juni 2021
Seksualiteit en ouderdom
Seksualiteit en ouderdom

Seks is, maakt en blijft ook als je ouder wordt gezond

Wist je dat er bij ons maar liefst drie seksuologen werken? Eén van hen is dr. Elisabeth Vander Stichele. Zij voegde haar diploma als seksuologe toe aan een diploma als geriater. Voor haar eindwerk onderzocht ze hoe onze woonzorgcentra omgaan met de seksualiteitsbeleving van hun bewoners. De conclusie: onze ouderenzorg is op het vlak van intimiteit en seksualiteit voor verbetering vatbaar.

Seks hoort bij gezondheid

Tijdens haar carrière als geriater was het dr. Vander Stichele al opgevallen dat er in de zorgverlening en zelfs in de seksuologie zelf weinig aandacht uitgaat naar de seksualiteitsbeleving van ouderen. Daar mag verandering in komen, vindt ze. Vooral omdat dat onderwerp voor de nieuwe generaties ouderen ook steeds minder taboe zal zijn.

We mogen de invloed die intimiteit en seksualiteit op onze gezondheid hebben, en omgekeerd, niet onderschatten. Als je ziek bent, kan je seksualiteitsbeleving daaronder lijden en tegelijk speelt een bevredigend seksueel leven een belangrijke rol in je gevoel van welzijn. Nog te vaak nemen we zomaar aan dat ouderen niet meer bezig zijn met seks, maar voor veel oudere mannen en vrouwen blijft het een belangrijk onderdeel van hun leven en draagt het bij tot hun psychisch welzijn. Daarom zou het ook deel moeten zijn van onze geriatrische zorgverlening.

Veranderingen en uitdagingen

Ouder worden gaat samen met veel veranderingen en uitdagingen: op lichamelijk vlak, maar ook psychologisch en sociaal. Op het vlak van intimiteit en seksualiteit verandert er net zo goed een en ander als je ouder wordt.

Seksualiteitsbeleving

Een eerste uitdaging die je op je pad vindt als je een jaartje ouder wordt, is de manier waarop je seksualiteit beleeft. Als twintiger of dertiger ervaar je seksualiteit op een andere manier dan op latere leeftijd. Seks zoals je het kende in je jonge jaren is niet altijd haalbaar op oudere leeftijd. Vond je het vroeger bijvoorbeeld opwindend en intiem om met je partner in bad te vrijen, dan kunnen lichamelijke en praktische ongemakken dat nu in de weg staan.

Doorheen de jaren maak je veel veranderingen mee. Ook op het vlak van seksualiteit moet je vaak zoeken naar hoe je kan omgaan met deze veranderingen. Andere aspecten van seksualiteit, zoals strelen, knuffelen, elkaar aanraken, naast elkaar liggen … winnen met de tijd vaker aan belang. Een groot aantal seksueel actieve ouderen meldden dat seks op latere leeftijd leuker wordt dan vroeger, omdat het minder gericht is op ‘de daad’ met een orgasme als einddoel.

Lichamelijke ongemakken

Ook lichamelijk kan je gaandeweg voor uitdagingen komen te staan. Ziektes kunnen rechtstreeks of onrechtstreeks, door medicatie, een invloed uitoefenen op bepaalde seksuele mogelijkheden. Ouderen krijgen meer te maken met erectiemoeilijkheden, droger worden van de vagina, sneller moe worden, meer tijd nodig hebben om opgewonden te raken … en ervaren dit mogelijk als een verlies. Dat vraagt de nodige aanvaarding en aanpassing van zowel de patiënt als het koppel. Anderzijds kan je deze veranderingen ook als een kans aangrijpen, bijvoorbeeld om te zoeken naar manieren van vrijen die anders, maar even bevredigend zijn.

Verlies of verandering in je seksuele prestaties ervaren, hoeft dus absoluut geen eindpunt te zijn. Met de nodige aanpassingen en door samen te zoeken naar andere manieren van stimulatie kan je intimiteit als koppel even opwindend en bevredigend zijn. Gemeenschap is niet de enige manier om intimiteit en seksualiteit te beleven. Denk maar aan de voldoening die je kan halen uit masseren, elkaar bevredigen of samen masturberen. Als ouder koppel kan je samen op zoek gaan naar nieuwe manieren om seksualiteit op een plezierige manier te beleven of naar manieren om lichamelijke ongemakken zoveel mogelijk te omzeilen. Het kan bijvoorbeeld een oplossing zijn om ’s morgens te vrijen, wanneer je lichaam het meest fit is. Of om een andere houding te proberen waarin je minder ongemakken ervaart.

Partnerrelatie

Daarnaast zijn er de uitdagingen die je in je partnerrelatie kan ondervinden. Verschillen in de mate waarin en de manier waarop jullie als partners intimiteit willen beleven, kunnen doorheen de jaren extra uitvergroot raken. Daardoor kom je soms op een punt waar jullie behoeftes nog moeilijk op elkaar af te stemmen lijken. Als de één meer behoefte heeft aan seks dan de ander of partners in de loop der jaren in een sleur beland zijn, kan dit een bevredigend seksleven in de weg staan.

Om misverstanden te vermijden, is het belangrijk om gevoelens en verlangens met de partner te kunnen bespreken. Door te weinig of op een verkeerde manier naar de signalen van de partner te luisteren, kan de ander zich afgewezen of niet begrepen voelen. Een verminderde intimiteit is een gedeeld verhaal van het koppel. Elkaar respecteren, elkaar vertrouwen, behoeftes en verlangens bespreken, hoort ook bij intimiteit. Door elkaars gevoelens en behoeftes te respecteren en aanvaarden, creëer je de meest gunstige omstandigheden voor een geslaagd seksueel functioneren.

Rolverschuivingen

Wanneer een van de twee partners te maken krijgt met ziekte is het niet altijd makkelijk om naast verzorger ook nog romantische partner te zijn. De rollen in een relatie kunnen door ziekte veranderen. De behoefte aan seksualiteit kan ook veranderen. Een van de partners kan seksueel contact, aanrakingen, troost, genegenheid missen in deze periode. Zaken die voor de ziekte wel konden, kunnen soms niet meer en relatieproblemen kunnen op de voorgrond treden door een ziekte. Ook hier blijft het belangrijk dat jullie als partners met elkaar blijven communiceren over jullie eigen noden, behoeftes en grenzen, en zoeken naar een nieuwe balans. Het kan bijvoorbeeld helpen om situaties tot stand te brengen waarbij de zieke partner even geen patiënt meer is.

Verlies

Ouder worden kan ook de confrontatie met het verlies van een partner inhouden. De seksualiteit die je vroeger met twee kon beleven, moet je dan soms verder alleen of met een nieuwe partner verkennen. Sommigen willen na het verlies van hun partner graag een nieuwe partner ontmoeten, anderen hebben meer behoefte aan nieuwe vriendschappelijke contacten.

Taboes

Dan moeten we op oudere leeftijd ook nog omgaan met de negatieve houding en taboes rond seksualiteit en ouderen die in onze westerse maatschappij leven. Ze maken seksualiteit soms moeilijk bespreekbaar. Ouderen gaan daardoor twijfelen of hun verlangen naar seksualiteit en intimiteit wel nog normaal is. Seks wordt binnen onze maatschappij nog vaak geassocieerd met jeugdigheid. Taboes en mythes staan een gezond seksleven voor ouderen nogal eens in de weg. Seksualiteit moet op alle leeftijden bespreekbaar zijn. De mogelijkheden om dit onderwerp aan bod te brengen, zijn, ook vandaag nog, eerder beperkt. Mogelijk weten mensen niet bij wie ze terechtkunnen, speelt schaamte er een rol in dat ze niet zoeken naar hulp of denken ze dat hun probleem normaal is.

Seksualiteit bespreekbaar maken

Door drie seksuologen tewerk te stellen, willen wij alvast een positieve keuze voor gezondheid maken. Ook op latere leeftijd! Ben jij zelf of is je bejaarde vader of moeder patiënt bij ons en zit je met vragen over seksualiteit of de verdere zorg rond seksualiteit? Dan ben je bij een van hen aan het juiste adres. Dr. Elisabeth Vander Stichele werkt als geriater-seksuoloog op de dienst Geriatrie van campus Henri Serruys. Dries Fieremans is klinisch psycholoog en seksuoloog van opleiding. Hij neemt op campus Sint-Jan voornamelijk vragen van patiënten die met kanker worstelen voor zijn rekening. An-Sofie De Boi is ook klinisch psycholoog en seksuoloog en behandelt op campus Sint-Jan de seksuologische vragen voor het hele ziekenhuis.

Want dat seksualiteit op latere leeftijd er anders uitziet en gepaard gaat met uitdagingen en veranderingen hoeft niet te betekenen dat je ongelukkig moet worden bij die gedachte. Ons lichaam, elkaar en onze seksualiteit anders leren kennen, kan net voor een heropleving zorgen. En als je daar extra hulp of goede raad bij kan gebruiken, zet gerust die stap. Het gaat om je gezondheid!

Naar de contactgegevens van de dienst psychologie (klinische psychologie)