Back to top

DBS vervolledigt de waaier aan behandelingsopties voor bewegingsstoornissen

30 oktober 2019
Diepe Hersensimulatiecentrum

Heel wat van onze patiënten lijden aan bewegingsstoornissen. Om hen de volledige waaier aan behandelingsmogelijkheden dichter bij huis te kunnen aanbieden, stond de oprichting van een diepe hersenstimulatiecentrum (DBS)-centrum al even op de planning. Dankzij de aanwerving van een neurochirurg konden we hier dit voorjaar mee van start gaan.

Specialisten

Dr. Alexander Janssen heeft zich gespecialiseerd in functionele neurochirurgie of diepe hersenstimulatie (DBS). Hij volgde hiervoor opleidingen in enkele grote Europese gespecialiseerde centra. DBS houdt in dat de chirurg op een heel specifieke plaatsen in de hersenen elektroden implanteert. Die worden verbonden met een ‘pulse generator’. Dat is een toestel dat in de borststreek of de buik ingeplant wordt. Het geeft regelmatig een energiestoot om zo die plaatsen in de hersenen te stimuleren, een beetje zoals een pacemaker doet bij het hart. Die hersenstimulatie helpt om de bewegingsstoornissen onder controle te houden.

Eerste ingreep

Patiënten met de ziekte van Parkinson komen het vaakst in aanmerking voor een DBS-operatie. De eerste ingreep die het DBS-centrum Brugge uitvoerde was dan ook bij een parkinsonpatiënte. Dat gebeurde op 5 april 2019 en met succes!

Strenge patiëntenselectie

Een hersenoperatie is natuurlijk niet de meest eenvoudige ingreep. We doen daarom een strenge selectie van onze patiënten. Voornamelijk voor bepaalde patiënten met een van deze drie aandoeningen kan DBS een goede optie zijn:

  • De ziekte van Parkinson: een ziekte waarbij zenuwcellen langzaam afsterven.
  • Essentiële tremor: beven, meestal van de armen tijdens handelingen.
  • Dystonie: overactieve spieren, vaak in combinatie met verkramping.

De ziekte van Parkinson

Bij sommige patiënten met de ziekte van Parkinson wordt het effect van de medicatie na kortere of langere tijd minder voorspelbaar.
Zelfs als de patiënt de medicatie regelmatig neemt:

  • zijn er weer vaker momenten waarop de beweeglijkheid beperkt is;
    en/of
  • heeft deze tijdens periodes waarin de beweeglijkheid wel vlot verloopt last van overmatige, ongecontroleerde bewegingen die erg storend kunnen zijn.

DBS kan zorgen voor een betere controle over de beweeglijkheid aan een lagere dosis medicatie, waardoor ook de storende bewegingen vaak verminderen of zelfs verdwijnen.

Het effect van DBS?

De effecten van DBS kunnen spectaculair zijn en jarenlang aanhouden, maar de ingreep kan de ziekte van Parkinson niet genezen. De ziekte zal dus wel verder evolueren. Het is ook belangrijk om te beseffen dat DBS geen betere resultaten zal opleveren dan de medicatie deed. Als iemand bij een positief effect van de medicatie nog belangrijke fijne motoriekstoornissen had en bijvoorbeeld moeilijk kon schrijven, zal deze klacht naar verwachting ook na DBS aanhouden.

Wanneer DBS?

Een studie toonde aan dat ook vroegtijdige DBS, van zodra de patiënt een wisselend effect van de medicatie ondervindt, de levenskwaliteit sterk kan verbeteren. Daarom is er in België terugbetaling voor patiënten die na drie jaar goede behandeling met parkinsonmedicatie toch onvoldoende controle over hun motoriek hebben.

Nog andere parkinsonpatiënten die goed geholpen kunnen zijn met DBS:

  • degenen bij wie het beven in rust nauwelijks reageert op de medicatie en zeer storend is.
  • een handvol patiënten dat zo gevoelig is voor de nevenwerkingen dat ze helemaal geen parkinsonmedicatie verdragen, terwijl de symptomen hen in hun dagelijks leven sterk beperken.

Essentiële tremor

Essentiële tremor is een vaak voorkomende vorm van beven die doorgaans in de familie zit. Bij een kleine minderheid van deze patiënten wordt het beven met het ouder worden zo storend dat de klassieke medicatie de symptomen niet meer voldoende onder controle houdt. Bepaalde zones in de hersenen stimuleren met DBS kan dan helpen.

Dystonie

Voor sommige zeldzamere vormen van dystonie kan DBS ervoor zorgen dat de aandoening de patiënt minder beperkt. Soms is het volledige effect bij deze aandoening pas na zes maanden na de implantatie duidelijk.
Deze patiënten krijgen ook een programmeertoestel mee naar huis waarmee ze de stimulatie zelf aan en uit kunnen zetten en binnen bepaalde grenzen aanpassen.

Wanneer kan het niet?

Om voor DBS in aanmerking te komen, mag je niet dement zijn. Ook ernstige psychiatrische problemen die niet onder controle zijn, vormen een belangrijke hinderpaal. Omdat het operatierisico toeneemt voor zeventigplussers, reserveren we DBS voor jongere patiënten, al is er tussen de 70 en 75 jaar nog een grijze zone voor patiënten in een zeer goede algemene gezondheid. Bij parkinsonpatiënten spelen de symptomen die ze door de aandoening ondervinden ook een rol, omdat DBS voor sommige symptomen niet echt verbetering kan beloven.

Hoe verloopt een ingreep?

Onderzoeken

Kom je in aanmerking voor diepe hersenstimulatie? Dan onderga je tijdens een korte opname eerst een paar onderzoeken:

  • We filmen je met en zonder medicatie.
  • We maken een gedetailleerde MRI-scan van je hersenen om een proefplanning op uit te voeren.
  • We doen een grondig neuropsychologische onderzoek, eventueel aangevuld met een psychiatrische evaluatie.

Nadien bespreekt ons bewegingsstoornissenteam alle resultaten op de teamvergadering en beslissen ze of de ingreep kan doorgaan.

Opname

Je gaat in opname op de afdeling neurochirurgie en we maken je klaar voor een CT-scan waarbij we ervoor zorgen dat je je hoofd niet kan bewegen. Op basis van de gescande beelden (MRI en CT) bepalen we waar we de elektroden best terechtkomen en hoe we de operatie best aanpakken.

Lokale verdoving

We installeren je in het operatiekwartier en maken via je schedel opnames van je hersenactiviteit op bepaalde plaatsen in je hersenen. Elke locatie in de hersenen geeft namelijk een ander signaal en we gebruiken die om te weten waar de elektrode zit.

Stimulatie & implantatie

Om zeker te zijn dat de elektrode het juiste effect heeft, zonder vervelende bijwerkingen, kijken we terwijl je wakker blijft of je op de gewenste manier reageert als we bepaalde plaatsen in je hersenen stimuleren. Pas als dat het geval is, zetten we de definitieve elektrode vast en controleren we nog eens of ze op de juiste positie zit.

Aankoppelen batterij

Daarna brengen we je onder algemene narcose en verbinden we de elektroden via een kabel met de pulse generator, die we in je borststreek of buik implanteren. De eerste zes maanden na de ingreep kom je vaak langs op consultatie om de stimulatie aan te passen tot die je symptomen zo goed mogelijk onder controle houdt.

Teamwerk

Van diepe hersenstimulatie een succes maken kan alleen maar als verschillende specialisten intensief samenwerken. Ons DBS-team is dan ook bijzonder trots op de goede samenwerking tussen de verschillende betrokken diensten.

  • Neurologen dr. Bruno Bergmans, dr. Gaelle Vermeersch (AZ Sint-Lucas Brugge)
  • Neurochirurg dr. Alexander Janssen

Zij worden goed ondersteund door:

  • Gespecialiseerde parkinsonverpleegkundigen op campus Sint-Jan en in het AZ Sint-Lucas Brugge
  • Neuropsychologen An Delaere en Lut Craeynest
  • Anesthesisten dr. Birgit Loveniers en dr. Patrick Martens.

Opleiding

Verschillende verpleegkundigen van zowel het operatiekwartier als de verpleegafdeling kregen bijkomende opleidingen en gingen zelfs mee met dr. Janssen naar een gespecialiseerd centrum in Den Haag om er ingrepen bij te wonen.

Steeds verder verfijnen

Naast de teamvergadering bewegingsstoornissen zijn er herhaaldelijk opleidingsmomenten voorzien, zodat iedereen telkens up-to-date blijft en ons team de beste zorg kan blijven bieden aan onze patiënten en we de technieken die we gebruiken steeds verder kunnen verfijnen.