De sagittale balans is een belangrijk onderdeel van de anatomie van de rug om op een energie-efficiënte manier ter plaatse rechtop te blijven staan. Een verstoorde sagittale balans kan voor rugpijn en verminderde inspanningsmogelijkheid zorgen. Chirurgen moeten hier ook rekening mee houden bij fusiechirurgie van twee of meer wervels.
Evenwicht of balans is een toestand waarbij de verschillende inwerkende krachten elkaar neutraliseren, zoals een weegschaal met gelijke gewichten aan beide zijden. In de wervelkolom en het bekken speelt er zich ook zo’n balansoefening af. Bij een wervelkolom in balans, is de uitgeoefende kracht van de verschillende spieren die de wervelkolom stabiliseren minimaal. De verschillende krachten neutraliseren elkaar en de spieren werken zo efficiënt mogelijk.
Onze voorouders uit balans
De voorouders van de mens, de aapachtigen, hebben een wervelkolom met één lange bolling (kyphose). Rechtop wandelen op twee ledematen met zo’n vorm van rug is zeer lastig omdat de neiging bestaat om naar voor te vallen. Het zwaartepunt ligt hierbij vóór het bekken. Aapachtigen kunnen voor korte afstanden op hun twee achterste poten rechtop wandelen door compensatiemechanismen te gebruiken, zoals de spieren van de rug sterk opspannen en de knieën buigen. Deze compensatiemechanismen vergen echter veel energie, waardoor ze zich bij voorkeur op vier poten voortbewegen.
In harmonie
De wervelkolom en het bekken van de mens hebben zich verder ontwikkeld, zodat hij op een energie-efficiënte manier rechtop kan staan en wandelen. Hiervoor is het bekken vergroot en verticaler geworden. De wervelkolom ontwikkelde een holling (lordose) in de onderrug, met een bolling in de bovenrug en een lordose of rechte vorm in de nek. Dit is een harmonisch systeem, waarbij in de normale anatomie van de wervelkolom van de mens een mooie balans bestaat. Dit energie-efficiënte systeem vergt minimale spierkracht en minimale energie om rechtop te blijven staan.
Elke patiënt is uniek
Bij volwassenen zonder enige rugklacht of voorgeschiedenis van rugproblematiek bestaat een grote variatie in de vorm van de wervelkolom. In grote lijnen onderscheiden we vijf groepen, gaande van mensen met een zeer beperkte holling van de onderrug, tot mensen met een zeer uitgesproken holling van de onderrug. Voor elk type vorm van rug zien we een duidelijke correlatie met de vorm van het bekken.
Verlies van de sagittale balans
Typisch leidt slijtage van de tussenwervelschijven van de onderrug en/of breuken in de onderrug en/of bovenrug tot een verlies van holling in de onderrug en/of toename van bolling in de bovenrug. Dit zorgt ervoor dat het evenwichtspunt van het lichaam zich meer naar voor verplaatst ten opzichte van het bekken. Hoe meer het evenwichtspunt van het lichaam zich naar voor verplaatst, hoe groter de kans op symptomen.
Compensatiemechanismen kunnen tot op een bepaald niveau evenwichtsverlies tegenwerken: naar achter kantelen van het bekken, extensie in de boven- en onderrug, en buigen van de knieën. Indien het evenwicht echter te veel naar voor komt te liggen, is compensatie niet meer mogelijk en is het moeilijk tot onmogelijk om zelfs korte afstanden te wandelen.
Fusiechirurgie
Een belangrijk onderdeel van rug- en nekchirurgie is chirurgie waarbij artsen een fusie tussen twee of meer wervels doorvoeren. Wanneer twee of meer wervels recht op elkaar of met een tekort aan optimale lordose vastgezet worden, worden de patiënten in een meer voorovergebogen houding gedwongen. Om dit te compenseren zullen ze de rug boven en onder de fusie proberen te strekken. De toegenomen holling op deze aanliggende niveaus gaat gepaard met een overbelasting van de tussenwervelschijven en facetgewrichten net boven of onder de fusie.
Hierdoor ontstaat versnelde slijtage met later vaker nood aan nieuwe chirurgie op de aanliggende niveaus. Bij een chirurgische ingreep is het dus essentieel om zo goed mogelijk de anatomie van de individuele patiënt te respecteren en de vorm van de fusie daarop af te stellen.
Risico beperken
Het verlies van de sagittale balans gaat gepaard met het ontstaan van pijn en verminderde levenskwaliteit. Met een fusiechirurgie van twee of meer wervels streven de rugchirurgen ernaar om de normale anatomie op de te fusioneren niveaus zo goed mogelijk te herstellen en het risico op blijvende rugpijn en nood tot revisie-chirurgie te verminderen.