Vertrouwenspersoon
De patiënt kan één of meerdere vertrouwenspersonen (bv. familielid, vriend … ) aanduiden die hem bijstaan bij de uitoefening van zijn rechten. Er is geen rang tussen de verschillende vertrouwenspersonen aangezien de vertrouwenspersoon zelf geen beslissingsrecht heeft.
De vertrouwenspersoon kan informeel of formeel aangeduid worden. Een informele aanwijzing betekent dat de patiënt dit meedeelt aan de gezondheidszorgbeoefenaar, die dit noteert in het patiëntendossier. De patiënt bepaalt de draagwijdte van de bevoegdheid van de vertrouwenspersoon. Als de patiënt wenst dat de vertrouwenspersoon ook alleen handelt om bijvoorbeeld informatie te ontvangen of inzage/afschrift van het patiëntendossier te verkrijgen, is een formele schriftelijke aanduiding (109.47 KB) "pdf" nodig die wordt opgenomen in het patiëntendossier.
Vertegenwoordiger
De vertegenwoordiger oefent in de plaats van de patiënt zijn rechten uit wanneer deze daar zelf niet (meer) toe in staat is.
Minderjarige patiënt
Een minderjarige die volgens het oordeel van de gezondheidzorgbeoefenaar niet in staat is tot een redelijke beoordeling van zijn belangen (=wilsonbekwaam) wordt vertegenwoordigd door de persoon die het ouderlijk gezag uitoefent of de voogd.
Wanneer de gezondheidszorgbeoefenaar echter oordeelt dat de minderjarige in staat is zijn belangen te beoordelen, oefent de minderjarige patiënt zijn rechten volledig of gedeeltelijk zelfstandig uit.
Meerderjarige (wilsonbekwame) patiënt
Bij een meerderjarige patiënt die volgens de beroepsbeoefenaar feitelijk niet in staat is om zijn wil te uiten (bv. in een coma, dementie) zal de vertegenwoordiger zijn rechten uitoefenen.
Schriftelijke mandaten tot aanstelling vertegenwoordiger
Ondertekend schriftelijk mandaat
De patiënt kan een of meerdere personen formeel aanduiden op een moment dat hij nog wilsbekwaam is om hem te vertegenwoordigen. Zo’n aanduiding gebeurt met een door de patiënt en de vertegenwoordiger ondertekend schriftelijk mandaat (125.56 KB) "pdf". Als de patiënt er meerdere aanduidt moet hij eveneens de volgorde waarin ze optreden bepalen. Dit formulier wordt best opgenomen in het patiëntendossier.
Via geregistreerde zorgvolmacht
De zorgvolmacht treedt pas in werking wanneer de patiënt niet meer in staat is om zelfstandig beslissingen te nemen, dus wanneer hij of zij wilsonbekwaam wordt.
Een zorgvolmacht moet geregistreerd worden bij een notaris of bij de Federale Overheidsdienst Justitie in België om rechtsgeldig te zijn. Dit betekent dat de zorgvolmacht pas formeel is wanneer deze op de juiste manier is vastgelegd en geregistreerd.
De zorgvolmacht moet duidelijk omschrijven welke bevoegdheden de vertegenwoordiger krijgt. Dit kan variëren van financiële beslissingen, medische beslissingen (bijvoorbeeld keuzes in behandelingen) tot beslissingen over het welzijn van de lastgever.
Bewindvoerder aangesteld door de vrederechter
De vrederechter kan een bewindvoerder over de persoon aanstellen.
Als de bewindvoering enkel over de goederen van de patiënt gaat, zorgt de bewindvoerder voor het beheer van het geld, de rekeningen en de betalingen voor medische kosten.
Als de bewindvoerder ook bevoegd is over de persoon zelf, kan hij/zij samen met de patiënt (of in diens plaats) beslissen over de behandeling, therapieën of andere medische zaken wanneer de patiënt dit zelf niet kan.
Informele vertegenwoordiger
Wanneer er geen vertegenwoordiger formeel werd aangeduid en er ook geen bewindvoerder over de persoon bevoegd is om de patiënt te vertegenwoordigen, voorziet de wet in een cascade van informele vertegenwoordigers. De rechten worden dan in opeenvolgende volgorde uitgeoefend door: De samenwonende echtgeno(o)t(e) of wettelijke/feitelijke samenwonende partner, een meerderjarig kind, een ouder, een meerderjarige broer of zus. Alsook deze personen ontbreken of geen vertegenwoordiging willen opnemen, behartigt de gezondheidszorgbeoefenaar de belangen van de patiënt in overleg met het multidisciplinair team. Dit geldt ook bij conflict tussen meerder mogelijke vertegenwoordigers van hetzelfde niveau (bv. meerdere kinderen).