Wat is het?
De hypofyse is een klein, maar belangrijk orgaan in ons hoofd met een doorsnede van ongeveer 1 cm. Ze ligt in de holte van de schedelbasis in de buurt van de oogzenuw.
Op de hypofyse liggen verschillende kleine 'eilandjes' van hormoonproducerende cellen die elk een ander hormoon produceren of aansturen. De hypofyse speelt een belangrijke rol in het aansturen van de verschillende hormoonsystemen in het lichaam. De hypofyse bestaat uit een voorkwab en een achterkwab.
Functie van de hypofyse
- Productie van groeihormoon (GH)
- Regulatie van afgifte van schildklierhormoon door TSH
- Regulatie van afgifte van cortisol door ACTH
- Regulatie van afgifte van geslachtshormonen zoals oestradiol en testosteron door LH en FSH
- Productie van prolactine en oxytocine
- Productie van antidiuretische hormoon (ADH): hormoon dat regulatie van water en vocht in het lichaam stuurt
Symptomen
Aandoeningen van de hypofyse
Hypofyse adenoom
Een hypofyse adenoom is een (meestal goedaardig) gezwel in de hypofyse. Sommige hypofyse adenomen veroorzaken klachten door productie van een overmaat aan hormonen, andere produceren geen hormonen maar drukken op de omliggende weefsel waardoor er klachten ontstaan.
Soorten
Niet-functionerend hypofyse adenoom
Dit is een letsel ter hoogte van de hypofyse dat geen hormonen maakt, maar wel druk kan geven op de omliggende structuren. De patiënt kan klachten ontwikkelen van hoofdpijn, gezichtsproblemen of klachten die passen bij verminderde hormoonproductie (door druk op het normale hypofyseweefsel).
Acromegalie
Dit is een ziekte waarbij de hypofyse te veel groeihormoon maakt. Op jonge leeftijd kan dit leiden tot een sterk toegenomen lengtegroei. Op oudere leeftijd kan men de diagnose stellen door toegenomen groei van handen en voeten, de kaak. Soms gaat het gepaard met zweten en hoge bloeddruk.
Prolactinoom
Het letsel in de hypofyse maakt te veel prolactine. Dit kan leiden tot borstgroei, melkproductie, onregelmatige maandstonden, problemen om zwanger te worden bij vrouwen. Bij mannen kan dit leiden tot borstgroei, verminderd libido, erectiestoornissen en fertiliteitsproblemen.
Ziekte van Cushing
Bij deze aandoening is er sprake van een overproductie van cortisol. Dit kan leiden tot gewichtstoename, vorming van rode striemen, blauwe plekken, hoge bloeddruk, suikerziekte, botontkalking, verminderde spierkracht.
Onderzoeken
De hormoonconcentraties worden nagekeken doormiddel van een bloedafname (in de vroege voormiddag), een urinestaal en een speekseltest. Een MRI-scan brengt de grootte van de hypofyse in beeld en geeft een zicht op de relatie ten opzichte van de omliggende structuren zoals de oogzenuw. Afhankelijk van de locatie van het letsel wordt er nog bijkomend een gezichtsveldonderzoek bij de oorgarts gevraagd.
Behandeling
Afhankelijk van de locatie van het hypofyse adenoom en het soort hormonen dat het produceert, wordt er gekeken welke opvolging en/of behandeling (operatie, medicatie) aangewezen is.
Behandelende diensten
Diagnose en opvolging
Chirurgie