Hemodialyse - Toegangsweg

Om het bloed te kunnen zuiveren is een goede toegangsweg tot de bloedbaan nodig. In de meeste gevallen kan met een kleine ingreep een arterioveneuse (AV)-fistel aangelegd worden. Wanneer dit niet mogelijk is, zal een permanente katheter geplaatst worden.
Soms moet er dringend gestart worden met dialyse en is er nog geen definitieve toegangsweg voorhanden of soms is de AV-fistel of de permanente katheter plots onbruikbaar. In beide gevallen zal een tijdelijke katheter geplaatst worden.

Arterioveneuse (AV)-fistel

De vaatchirurg bepaalt aan welke arm een AV-fistel kan worden aangelegd. De keuze gebeurt op basis van de toestand van de bloedvaten in je arm en of je rechts- of linkshandig bent. Bij voorkeur wordt de fistel aangelegd aan de pols, of als dit niet mogelijk is, de onderarm of elleboog van de niet-dominante arm. Wanneer dit vooraf beslist wordt, moet je er mee op toezien dat deze arm 'gespaard' wordt. Dit betekent dat bloedafnames, infusen en bloeddrukmetingen aan deze kant moeten vermeden worden. De fistel wordt gemaakt door een verbinding aan te leggen tussen een slagader en een ader, zodat de ader opzwelt. De ingreep gebeurt onder een lichte algemene verdoving of zo mogelijk onder een plaatselijke verdoving. Je wordt hiervoor in principe 2 dagen opgenomen, met 1 overnachting.
Na de ingreep moet de fistel zich ontwikkelen, voor hij aanprikbaar wordt. Dit duurt gewoonlijk tussen 1 en 3 maand. Je kan deze ontwikkeling zelf bevorderen door te oefenen met je hand na genezing van het litteken (bv. regelmatig knijpen in een gummibal).
Tijdens dialyse worden 2 naalden in de fistel geplaatst. De ene naald dient om bloed uit het lichaam aan te zuigen en dit naar de kunstnier te sturen, de tweede naald dient om het gezuiverde bloed terug naar het lichaam te brengen.

Aandachtspunten

• Draag geen spannende kledij, uurwerk, juwelen of verbanden aan de fistelarm.
• Laat NOOIT een bloeddrukmeting, een bloedafname of een plaatsing van een infuus gebeuren aan de fistelarm.
• Bescherm de fistelarm bij vuil werk.
• Draag tijdens dialyse bij voorkeur kledij waarvan de mouwen kort zijn of gemakkelijk kunnen worden opgerold.

Getunnelde katheter

Wanneer de aanleg van een AV-fistel niet mogelijk is of wanneer een AV-fistel al aangelegd is maar nog niet klaar voor gebruik, wordt gekozen voor een getunnelde katheter als toegangsweg. Een katheter is een holle buis die in een grote ader van de hals of borstkas geplaatst wordt en via een onderhuidse tunnel buiten het lichaam gebracht wordt.

De ingreep gebeurt onder een lichte algemene verdoving. In samenspraak met je chirurg en nefroloog wordt beslist of je al dan niet 1 nacht moet blijven in het ziekenhuis. Na de plaatsing kan de katheter onmiddellijk in gebruik worden genomen. Tijdens dialyse worden de bloedlijnen aan de katheter gekoppeld en na dialyse wordt de katheter weer afgesloten. Hij wordt opgevuld met een middel om klontervorming te voorkomen en in een verband gewikkeld.
Een katheter is een rechtstreekse verbinding met de bloedbaan. Dit betekent dat dit een zeer kwetsbare plaats is langs waar infectie in het lichaam kan komen. Het is dus van het grootste belang om de katheter proper te houden.

De katheter kan geheel of gedeeltelijk verstoppen. Soms is het nodig om een middel om klonters op te lossen (urokinase) gedurende dialyse te laten inlopen of na dialyse een zekere tijd in de katheter te laten, om hem zo te ontstoppen.

Indien de mogelijkheid van een AV-fistel bestaat, verdient dit steeds de voorkeur boven een katheter als toegangsweg voor hemodialyse.

Aandachtspunten

• Met een katheter kan je niet in bad. Met een waterbestendig verband (bv. Tegaderm) kan je wel een douche nemen.
  Je kan dit verband vragen aan de verpleegkundigen.
• Bescherm je katheter bij vuil werk.
• Draag tijdens dialyse bij voorkeur kledij waarbij de katheter gemakkelijk te bereiken is.
• Bij het aansluiten van de katheter draagt de verpleegkundige een masker en handschoenen. Jij moet ook een masker dragen.
• Als de insteekplaats van de katheter rood of pijnlijk is, er etterig vocht uitkomt of je koorts hebt, moet je altijd de verpleegkundige verwittigen.

Tijdelijke katheter

Wanneer dialyse dringend moet gestart worden of wanneer je fistel of getunnelde katheter plots niet meer bruikbaar (verstopt of besmet) is, zal de vaatchirurg of anesthesist een tijdelijke katheter plaatsen. Dit gebeurt onder plaatselijke verdoving. Er wordt een groot bloedvat in de hals aangeprikt en een katheter wordt opgeschoven. Omdat er geen onderhuidse tunnel gemaakt wordt, is er een nauwe verbinding tussen de bloedbaan en de buitenwereld. Dit betekent dat er een gevaar is dat bacteriën van de huid of handen in de bloedbaan terechtkomen.
Het is dus van het grootste belang om de katheter proper te houden.