Graves’ oogziekte is een auto-immune aandoening waarbij een ontstekingsreactie ontstaat ter hoogte van de weefsels in de oogkas.
Deze aandoening gaat vaak samen met een schildklieraandoening, maar de ernst van de oogafwijkingen kan sterk verschillen van persoon tot persoon.
Binnen onze dienst beschikken wij over een gespecialiseerde en multidisciplinaire aanpak voor de diagnose, opvolging en behandeling van Graves’ oogziekte.
Multidisciplinaire Graves-poli
Om patiënten zo volledig mogelijk te evalueren en een optimaal behandelplan op te stellen, werken wij met een gespecialiseerde multidisciplinaire Graves-poli.
Tijdens deze consultatie worden patiënten gezamenlijk geëvalueerd door:
- de oogarts
- de endocrinoloog
- de orthoptist
Dankzij deze samenwerking kunnen zowel de oogproblemen als de schildklierfunctie en de invloed op oogstand en dubbelzien gelijktijdig beoordeeld worden.
Hierdoor kunnen onderzoeken efficiënter gebeuren en kan sneller een behandeling op maat worden voorgesteld.
Oorzaak van Graves’ oogziekte
De precieze oorzaak van Graves’ oogziekte is niet volledig gekend, maar algemeen wordt aangenomen dat het gaat om een auto-immuunreactie.
Hierbij maakt het lichaam antistoffen aan — voornamelijk de zogenaamde TSI-antistof — die een ontstekingsreactie kan veroorzaken ter hoogte van:
- de schildklier
- het vetweefsel in de oogkas
- de oogspieren
- de oogleden
- de voorkant van het scheenbeen
Als de schildklier aangevallen wordt door de TSI-antistoffen, zal deze ontregeld geraken. In ongeveer 80% van de gevallen ontstaat een te snel werkende schildklier.
In andere gevallen blijft de schildklier aanvankelijk normaal functioneren of, zeldzamer, te traag werken.
Niet iedere patiënt met de ziekte van Graves ontwikkelt oogafwijkingen, en ook de ernst van de oogziekte verschilt sterk tussen patiënten.
Wat gebeurt er in de oogkas?
In de oogkas bevinden zich:
- het oog
- de oogzenuw
- de oogspieren
- vet- en bindweefsel
Door de ontstekingsreactie kan het vetweefsel zwellen, waardoor het vetweefsel in volume zal uitzetten.
Bij ontsteking van de oogspieren kunnen deze spieren veranderen van structuur: de elasticiteit van de spieren zal verminderen waardoor ze inkorten door ontstaan van fibrose (littekenweefsel).
Deze reacties kunnen aanleiding geven tot verschillende symptomen afhankelijk van de betrokken weefsels.
Mogelijke klachten
Ooglidretractie
Wanneer de spieren in het bovenooglid gaan inkorten, zal het het bovenooglid hoger komen te staan.
Hierdoor sluiten de ogen soms minder goed, wat leidt tot:
- droge ogen
- irritatie
- roodheid
- zandgevoel
Deze retractie kan omkeerbaar zijn wanneer de schildklier terug normaal geregeld is.
Bij sommige patiënten blijft de ooglidretractie aanwezig door littekenvorming.
Uitpuilende ogen
Zwelling van vet- en spierweefsel in de oogkas kan ervoor zorgen dat de ogen meer naar voren komen te staan.
Dit kan gepaard gaan met:
- drukgevoel achter de ogen
- pijn bij oogbewegingen
- gezwollen oogleden
- droge of tranende ogen
Dubbelzien
Ontsteking van de oogspieren kan hun beweeglijkheid beperken, waardoor dubbelzien ontstaat.
Dit kan variëren van mild dubbelzien in bepaalde kijkrichtingen tot ernstige beperkingen in het dagelijks functioneren.
Aantasting van de oogzenuw
In ernstigere gevallen kan de zwelling in de oogkas druk uitoefenen op de oogzenuw.
Waarschuwingssignalen zijn onder andere:
- vermindering van het kleurenzicht
- waziger zicht
- stukken die wegvallen in het gezichtsveld
Dit vereist een dringende evaluatie door de oogarts.
Uitgebreid onderzoek en opvolging
Tijdens de consultatie worden verschillende onderzoeken uitgevoerd om:
- de ernst van de oogziekte te bepalen
- de activiteit van de ontsteking in te schatten
- dubbelzien en oogstand te evalueren
- eventuele aantasting van de oogzenuw tijdig op te sporen
Mogelijke onderzoeken zijn:
- meting van de uitpuiling van de ogen
- onderzoek van de oogbewegingen
- kleurenzicht
- pupilonderzoek
- gezichtsveldonderzoek
- beeldvorming van de oogkas
Deze evaluatie helpt om de juiste behandeling op het juiste moment te bepalen.
Risicofactoren voor het ontstaan of verergeren van de oogziekte van Graves’
- Roken
- Hoge antistofwaarden (TSI)
- Ontregelde schildklier
Behandelingsmogelijkheden
De behandeling van Graves’ oogziekte gebeurt stapsgewijs en wordt aangepast aan:
- de ernst van de oogziekte
- de activiteit van de ontsteking
- de klachten van de patiënt
Niet elke patiënt heeft alle behandelingsstappen nodig. Rookstop wordt bij iedereen aanbevolen.
Optimalisatie van de schildklierfunctie
Een stabiele schildklierfunctie vormt de basis van de behandeling en gebeurt in nauwe samenwerking met de endocrinoloog.
Behandeling van actieve ontsteking
Wanneer de ziekte actief is, kunnen verschillende behandelingen ingezet worden:
- ontstekingsremmende medicatie
- bestraling van de oogkas
- nieuwe gerichte immuuntherapieën bij geselecteerde patiënten
De laatste jaren zijn belangrijke vooruitgangen geboekt in de behandeling van actieve Graves’ oogziekte, waardoor meer gerichte en doeltreffende behandelingen beschikbaar zijn.
Comfortmaatregelen
Veel patiënten hebben last van droge ogen doordat de ogen minder goed kunnen sluiten.
Regelmatig gebruik van kunsttranen overdag of zalf ’s nachts kan de droogte verbeteren.
In geval van dubbelzien wordt onderzocht of er een prisma kan helpen om het dubbelbeeld te verbeteren.
Een prisma kan gekleefd worden of de eigen bril of bij blijvende last kan de prisma ingeslepen worden.
Chirurgische behandeling
Wanneer de ziekte stabiel geworden is en de actieve ontstekingsfase voorbij is, kunnen chirurgische correcties uitgevoerd worden.
Oogkasdecompressie
Bij uitgesproken uitpuiling van de ogen of druk op de oogzenuw kan een oogkasdecompressie uitgevoerd worden. Hierbij wordt extra ruimte gecreëerd in de oogkas zodat de druk vermindert.
Oogspierchirurgie
Bij blijvend dubbelzien kunnen operaties aan de oogspieren uitgevoerd worden om de oogstand te verbeteren en dubbelzien te verminderen.
Ooglidchirurgie
Teruggetrokken of asymmetrische oogleden kunnen gecorrigeerd worden met gespecialiseerde ooglidchirurgie om zowel de bescherming van het oog als het esthetisch resultaat te verbeteren.
Gespecialiseerde zorg op maat
Graves’ oogziekte is een complexe aandoening die een gespecialiseerde en multidisciplinaire aanpak vereist. Binnen onze Graves-poli combineren wij expertise in oogheelkunde, endocrinologie en orthoptie om voor elke patiënt een persoonlijk behandeltraject uit te werken.
Ons doel is altijd:
- het zicht beschermen
- comfort en levenskwaliteit verbeteren
- functionaliteit en esthetiek op een veilige en duurzame manier herstellen