Axiale spondyloartritis

Axiale spondyloartritis (radiografisch/spondylitis ankylosans of non-radiografisch) is een chronische ziekte waarbij er ontsteking is ter hoogte van de wervelkolom en/of de sacro-iliacale gewrichten. Dit kan pijn geven in de rug, het bekken/de bilregio en/of de nek. In een later stadium kunnen er ook vergroeiingen tussen de ruggenwervels ontstaan, waardoor de flexibiliteit van de rug vermindert. Dan spreken we 'spondylitis ankylosans' (SA). De aandoening begint meestal op jongvolwassen leeftijd en komt vaker voor bij mannen. De oorzaak van de aandoening is nog niet volledig gekend. Wel spelen genetische factoren een belangrijke rol. Zo heeft 80 procent van de patiënten met SA een bepaalde erfelijke factor, namelijk HLA-B27. Niet iedereen die deze factor heeft, ontwikkelt effectief SA. Naast de erfelijke component, spelen ook omgevingsfactoren een rol.

Deze aandoening geeft typisch pijn in de lage rug en het bekken. De pijn treedt voornamelijk bij rust en ‘s nachts op, waardoor je soms moet opstaan om te bewegen om de pijn te verbeteren. Ook kan je al vroeg in de ochtend wakker worden van de pijn. Vaak is er ook een stramheid ’s ochtends die een half uur tot enkele uren kan aanhouden. De pijn en stramheid verbeteren in de loop van de dag door te bewegen. Ook bij (langdurig) stilzitten overdag kan stramheid optreden. 

Naast de 'axiale' (=rug/bilregio) klachten, kunnen ook andere symptomen ontstaan, zoals gewrichtszwellingen (perifere spondyloartritis), pijn ter hoogte van de aanhechtingen van de pezen (enthesitis), met als predominante plaats de achillespees of fascia plantaris. Verder zijn vermoeidheid, zich algemeen ziek voelen en een bepaald soort oogontsteking (uveïtis) veelvoorkomende klachten. Ook is er een associatie met psoriasis en inflammatoir darmlijden.

Om vast te stellen of je axiale spondyloartritis hebt, doen we de volgende onderzoeken:

Gerichte anamnese/klinisch onderzoek

Bloedafname

Bij SA zijn de ontstekingswaarden in het bloed meestal verhoogd. Hierbij gaat het om een verhoogde bezinkingssnelheid (sedimentatiesnelheid) van de rode bloedcellen en het CRP. Verder kan in het bloed ook een genetische merker, HLA-B27, worden opgespoord. 

Beeldvorming

Een MRI-scan van de rug/bekkenregio kan ons een goed beeld geven van enerzijds de actieve ontsteking van gewrichten (o.a. sacroiliitis, shiny corners) en anderzijds de structuur van het bot. Een röntgenfoto alleen is onvoldoende (kan geen actieve ontsteking opsporen en is niet gevoelig genoeg om de structuur na te kijken).

De behandeling van axiale spondyloartritis bestaat doorgaans uit de volgende onderdelen:

Beweging

Beweging, eventueel ondersteund door kinesitherapie, is een van de hoekstenen van de behandeling. Hiermee wordt niet enkel de pijn en stramheid verlicht, maar zo blijft ook de beweeglijkheid van de rug, de heupen en de gewrichten behouden.

Medicatie

Medicatie, zoals NSAIDs (Non-steroidal anti-inflammatory drugs, bijvoorbeeld Arcoxia of Piroxicam), worden aangewend om de ontsteking te onderdrukken en de pijn en de stramheid te verlichten. Afhankelijk van de ernst van de aantasting mogen deze geneesmiddelen soms alleen worden genomen bij een opstoot van de klachten. Bepaalde patiënten moeten deze medicijnen echter dagelijks innemen om de symptomen te onderdrukken. Als de behandeling met een bepaald NSAID onvoldoende effect heeft, kan een andere NSAID gebruikt worden. 

Biological/targeted synthetic DMARDs

Als de NSAIDs onvoldoende gunstig effect hebben, kunnen, mits voldaan aan bepaalde terugbetalingscriteria, ‘biological’ of targeted DMARDs worden ingezet. Deze medicatie wordt toegediend in pilvorm, via injectie onder de huid onder de huid of via een baxter in het ziekenhuis. 

Spondylitis ankylosans wordt behandeld door de dienst Reumatologie.

_{Laatste update: 16/08/2024}